Wiring Unlimited

Doğru kablo ancak sistemdeki akımlar bilindiğinde seçilebilir. Akımın nasıl hesaplanacağını öğrenmek için Akım, kablo direnci ve gerilim düşüşü bölümüne bakın.

Aşağıdaki listede, kablo uzunluğunun 5 metreden az olması koşuluyla, bu akımlara hangi kablo boyutunun karşılık geldiğine dair bir örnek göstermektedir.  

Sistem gerilimi başına tercih edilen üst invertör güç sınırları şunlardır:

Daha önce de açıklandığı gibi, her zaman doğru kablo kalınlığını kullanmak çok önemlidir. Doğru kablo kalınlığını ürün kılavuzunda bulabilirsiniz. Çok ince bir kablo kullanmak sistem performansı üzerinde doğrudan olumsuz bir etkiye sahiptir. Genel olarak, kablo damar kalınlığı mm² cinsinden belirtilir. Bu değer, kablo damarının yüzey alanını belirtir. Ancak AWG (American Wire gauge) gibi başka ek gösterimler de kullanılır. AWG'den metriğe dönüştürme tablosu için lütfen bu bölümün sonuna bakın.

Bazı kabloların çok kalın yalıtıma sahip olabileceğini ve olduklarından daha kalın görünebileceklerini unutmayın. Kablo işaretine veya teknik özelliklerine bakarak gerçek damar çapını öğrenin veya alternatif olarak fiziksel kontrol yapın. Kablo yalıtkanını biraz sıyırıp kablonun bakır damarına bakarak damarın çapını tahmin edin. Tek telli bir kabloda, kablo çekirdeğinin çapını ölçerek yüzey alanını hesaplayabilirsiniz, ancak çok telli bir kabloda bu yöntem o kadar kesin değildir. (Lütfen tek damarlı kabloların kullanılmasını önermediğimizi aklınızda bulundurun).

Yeterince kalın bir kablo bulamazsanız kabloyu ikiye katlayın. Çok kalın bir kablo yerine bağlantı başına iki kablo kullanın. Ancak bunu yaparsanız her zaman her iki kablonun birleşik yüzey alanının önerilen yüzey alanına eşit olduğundan emin olun.  Örneğin, 2 x 35 mm² kablo bir adet 70 mm² kabloya eşittir. Daha büyük Victron invertör/şarj cihazları, özellikle bu amaçla iki pozitif ve iki negatif akü bağlantısına sahiptir.

Kablo seçiminde kaçınmanız gereken hatalar şunlardır: · 

Soldan sağa: esnek olmayan kablo, kaba damarlı kablo, ince damarlı doğru kablo, kalay kaplı damarlı doğru deniz tipi kablo.

Kablo kalınlığını hesaplamak zor olabilir. Doğru kablo kalınlığını seçmenize yardımcı olacak yöntemler vardır:

Ürün kılavuzları:

Tüm kılavuzlarımızda ürün için kullanılması gereken DC akü kablosu boyutu (ve sigorta boyutu) önerilir.    

Genel kural:

Hızlı ve genel bir hesaplama için 5 metreye kadar olan kablolarda bu formülü kullanın:

Örnek: akım 200 A ise kablonun şu şekilde olması gerekir:  200/3 = 66 mm²

Baralar kablo gibidir. Tek farkları, sert metal birer çubuk olmalarıdır. Bakır veya kalaylı bakırdan üretilirler. Büyük akımların geçtiği büyük sistemlerde kullanılırlar. Aküler ve birden fazla invertör arasında ortak bir pozitif ve ortak bir negatif nokta sağlarlar. Baralar ayrıca daha küçük sistemlerde, özellikle çok sayıda DC ekipmanı olduğunda kullanılır. Bu durumda bir bara, birbirinden farklı tüm DC kablolarının bağlanması için iyi bir konum sağlar.  

Bara kalınlığını hesaplamak için önerilen kablo yüzey alanını kullanın ve bunu bara kesit alanına uygulayın.

Örnek:

Sistemin kablolamasını yaparken aküler ile DC dağıtım noktası arasındaki bağlantının çapraz kesiti, en az, bağlantı noktası ile DC ekipmanı arasındaki bağlantılarının gerekli çapraz kesitlerinin toplamına eşittir. Bunun örnekleri için aşağıdaki resme bakın.

Baraları kullanırken, özellikle bara açıktaysa, çoğu durumda baranın üzerinin kapatılması gerekir. Bunun nedeni, insanların baraya dokunmasını önlemek veya metal bir nesnenin kazara pozitif ve negatif baraların üzerinden düşmesi sonucunda her iki barayı da kısa devre yapmasını önlemektir. Bunu yapmanın kolay bir yolu, baranın önüne veya üzerine bir Perspex levha monte etmektir. Bkz. sağdaki resim.

Baraları kendiniz kolayca yapabilirsiniz. Sadece elektrik kablolarının bağlanabilmesi için delikler açtığınız bakır veya pirinç bir çubuğa ihtiyacınız vardır. Deniz uygulamaları için kalaylı bakır veya pirinç kullanın. Baralar elektrik malzemesi toptancılarından veya metal tedarikçilerinden satın alınabilir.  

Victron'un bara içeren çok sayıda ürünü vardır. Bunlar DC dağıtım sistemleri ve sigortalar ürün sayfamızda da bulunabilir. Ürün bilgisinin tamamı için şu sayfayı ziyaret edin: https://www.victronenergy.com.tr/dc-distribution-systems.

Kabloları akülere, Victron ürünlerine ve bir elektrik sistemindeki diğer bileşenlere bağlamanın çeşitli yolları vardır.

Cıvatalar, somunlar, vidalar ve delikli pabuç terminalleri

Victron ürünlerindeki cıvataların yaygın boyutları; M5, M6, M8 ve M10 gibi metrik boyutlardır.

Elektrik uygulamalarına yönelik cıvatalar genellikle kalaylı pirinçten üretilir. Hasarı önlemek için sıkarken her zaman üreticinin belirttiği tork değerini uygulayın. Aşırı sıkma; cıvata veya somunda bozulmaya yol açabilir. Net tork değeri için ürün belgelerine bakın.

Delikli pabuçlar kabloları cıvatalara bağlamak için kullanılır ve kablonun kalınlığına uygun olmalıdır. Pabucu kabloya sabitlemek için özel bir sıkma aleti kullanın. Pabuç yalıtımlı değilse daha sonra yalıtım eklendiğinden emin olun.

Kablo deliğini cıvataya bağlarken bileşenleri şu sırayla düzenleyin: rondela, yaylı halka ve ardından somun. Pabucun montaj yüzeyi ile aynı hizada olduğundan emin olun. Bağlantının akım taşıma kapasitesini azaltabileceğinden, pabuç ile yüzey arasına pul veya sigorta gibi herhangi bir şey yerleştirmekten kaçının.

Somunu sıkarken yalıtımlı aletler kullanın. Aküde istem dışı meydana gelen bir kısa devre çok tehlikeli olabilir ve akımlar yalıtımsız anahtarınızı eritebilir veya kıvılcım, akü patlamasına yol açabilir.

Vidalı konektörler

Vidalı konektör terminalleri, kalın veya ince teller için uygun olan çeşitli tip, şekil ve boyutlarda gelir.  Bir vidalı konektörde kullanılabilecek minimum veya maksimum kablo boyutunun göstergesi için her zaman ürün kılavuzuna veya üreticinin belgelerine bakın.

Bazı vidalı terminal örnekleri

Soldan sağa: yükselen kafes kelepçeli terminal - baskı plakası terminali - standart terminal

Telin yerleştirilmesi

Kabloyu yerleştirmeden önce, çıplak teli ortaya çıkaracak kadar yalıtım malzemesini soyun. Gerekirse çok damarlı kablo tellerini yüksükle sabitleyin.

Direnci artırarak aşırı ısınmaya ve konektörün erimesine neden olabileceğinden, yalıtım malzemesinin konektör boşluğuna girmediğinden emin olun. Ayrıca, elektrik çarpması veya kısa devre riski oluşturduğundan, konektörün dışında çıplak tellerin görünmediğinden emin olun.

Elektrik konektörlerinin içindeki vidalar genellikle kalaylı pirinçten üretilir. Sıkarken vidaya zarar vermemek için mutlaka belirtilen torku uygulayın. Doğru tork değerleri için ürün kılavuzuna veya üreticinin belgelerine bakın.

Kablo tipleri ve sonlandırma

Genel olarak tek damarlı, sert veya kalın damarlı ya da damarların birbirine lehimlendiği kablolar kullanmayın (vidalı terminal bunun için tasarlanmadığı sürece). Aksi takdirde, zayıf elektrik teması gerçekleşerek aşırı ısınma veya bağlantıda gevşeme meydana gelebilir.

Tellerin hizalanmasına ve sabitlenmesine yardımcı olmak ve vidalı konektör içinde optimum teması sağlamak için yüksük kullanılması önerilir. Daha fazla ayrıntı için aşağıdaki bölüme bakın.

Yüksük

Yüksükler (kablo ucu yüksüğü veya bağcık yüksüğü olarak da adlandırılır), sıyrılmış kablo uçları üzerinde kayarak güvenli bağlantılar için damarları bir arada tutan küçük manşonlardır.

Yüksükler, farklı kablolara ve uygulamalara uyacak şekilde çeşitli boyutlarda ve tiplerde gelir. Özel bir sıkma aleti kullanılarak tel üzerine kıvrılmaları gerekir.

Vidalı terminaller ile yüksük kullanımı

Kabloları vidalı terminallere, özellikle de tel kafesi veya kelepçesi olmayan terminallere bağlarken yüksük kullanmak son derece önemlidir. Şu durumlarda kullanılmalıdır:

Yüksük olmadığında, çok damarlı kablolar yayılabilir veya vida tarafından sıkıştırılabilir. Bu da eksik temasa veya damarların hasar görmesine neden olabilir. Bu durum, sağdaki resimde görülmektedir: üstteki kabloda zayıf temas ile hasarlı damarlar görülürken, yüksük ile korunan alttaki kabloda tam temas korunur.

Yüksük sıkma

Yüksüğü tel demetlerinin çevresinde güvenli bir şekilde sıkmak için her zaman özel bir sıkma aleti kullanarak dayanıklı, güvenli ve gaz geçirmez bir bağlantı sağlayın. Sağdaki resimde gösterildiği gibi, bir yüksüğü kıvırmadan bir telin üzerine sıkmak, bağlantının zayıf olmasına yol açar: kıvırılmamış üst yüksük zayıf bir bağlantıya neden olurken, doğru şekilde kıvırılmış alt yüksük güvenli bir bağlantı sağlar.

Yüksüğün yönlendirilmesi

Kablo boyutunun ve yüksüğün konektör kafesine uygun olduğundan emin olun. Sıkma şekli kafes şekliyle uyuşmalıdır. Yüksüğü takarken terminal kafesi yönüyle doğru şekilde hizalayın.

Basmalı konektörler

Basmalı konektörler yaylı konektörlerdir. Bazıları geçmeli, bazıları ise kollu ve telin tekrar çekilmesini önlemek için mandallıdır.

Bunların nasıl kullanılacağıyla ilgili olarak aşağıdaki örneğe göz atabilirsiniz:

Faston terminaller

Faston sıkma terminali özel bir sıkma aleti ile kabloya sıkılmalıdır. Bu konektörlerin yalıtımlı ve yalıtımsız modelleri ile geri dönüşlü konektörler gibi özel türleri vardır.

MC konektörler

Bu konektörler sadece güneş panellerini diğer güneş panellerine ve/veya güneş enerjili şarj cihazlarına bağlantı yapmak için kullanılır.

En yaygın olan türü MC4'tür. MC1, MC2 ve MC3 gibi diğer türleri de mevcuttur ancak artık kullanılmamaktadır. "MC" harfleri MultiContact'ın kısaltmasıdır ve bu da ürünün ilk üreticilerinden birinin adıdır. 1 ile 4 arasındaki rakamlar mm² cinsinden kontak pimi kesitini belirtir.

Daha fazla bilgi edinmek için Güneş enerjisi bölümüne bakın.

RADLOK^TM konektörler

Amphenol, itmeli tip DC konektörler sunar. Bunlar, konektörü yerinde sabitleyen ve bağlantının istem dışı kesilmesini önleyen benzersiz, pozitif bir kilitleme mekanizmasına sahiptir. Konektör son derece güvenilir ve titreşim, sıcaklık, nem ve aşındırıcı maddelere maruz kalma gibi çevresel koşullarına karşı son derece dayanıklı olacak şekilde tasarlanmıştır.

1000 V düzeyine kadar derecelendirilmiş 70 - 400 A modelleri mevcuttur, bunlar genellikle yönetilen akülerle kullanılır.

Anderson soketleri

Korozyona karşı dayanıklı olması için kalay veya nikel kaplı, bakırdan yapılmış yaylı konektörlerdir. Farklı kablo ölçülerini ve akım gereksinimlerini karşılamak için çeşitli boyutlarda gelirler. Genellikle hızlı bağlantı ve bağlantı kurma ve kesme işlemlerinin yaygın olduğu otomotiv uygulamaları veya mobil uygulamalarda kullanılırlar.

Akım derecesinin, sisteminizin tam yük altında olduğu durumdaki akım seviyesiyle uyuştuğundan emin olun. Akü ve invertör arasında yer alıyorlarsa kablo direncine katkıda bulunurlar. Böyle durumlarda, kullanımlarını sınırlayın veya kullanmaktan kaçının.

Araç fişleri

Bunlar genellikle düşük kaliteli otomotiv uygulamalarında kullanılır. 10 A üstü akımları taşıyamazlar. Bu açıdan, invertör bağlamak için uygun değildirler. Araç devresinin 10 A altı bir sigorta değerine sahip olabileceğini de göz önünde bulundurulmalıdır.

Bunları kullanırken fişi doğru ve yeterince derine takmaya dikkat edin. Doğru takılmazsa konektör ısınabilir ve eriyebilir. Bu bileşeni sınırlı seviyede kullanın veya kullanmaktan kaçının.

Akü kelepçeleri

Bunlar yalnızca geçici bağlantılar içindir. Genellikle yeterince yüksek akım değerine sahip değildirler ve bir elektrik sisteminde hiçbir zaman kalıcı olarak kullanılmamalıdırlar. Bu bileşeni sınırlı seviyede kullanın veya kullanmaktan kaçının.

Yalıtkan sıkmalı tip terminaller hakkında bazı özel notlar. Bu türdeki sıkmalı tip terminaller kolayca temin edilebilir ve kullanılabilir.

Kırmızı, mavi ve sarı olmak üzere 3 renkte mevcutturlar. Bu renkler, sıkmalı tip terminal ile kullanılabilecek tellerin boyutunu gösterir:

Aşağıdaki tabloda, farklı kablo uzunluklarının kullanıldığı durumlarda sıkmalı tip terminal rengi başına maksimum akım gösterilmektedir.

Sıkmalı tip terminaller aşağıdaki tabloda belirtildiği gibi çeşitli şekillerde mevcuttur.

Soldan sağa:

Sıkmalı tip terminali kabloya düzgün bir şekilde sıkmak için profesyonel bir cırcırlı sıkma aleti kullanın. Cırcır hareketi, sıkılan kısma doğru basıncın uygulanmasını sağlar. Aletin kırmızı, mavi ve sarı noktalarla gösterilen 3 sıkma alanı vardır. Bu noktalar sıkmalı tip terminal rengine karşılık gelir. Profesyonel bir sıkma aleti örneği için aşağıdaki resme bakın.

Ayrıca, sıkma işleminden önce kablo yalıtım malzemesinin sıkmalı tip terminalin içine çok fazla itilmediğinden emin olun. Sıkmalı tip terminal, biri tel damarı ve diğeri tel yalıtım malzemesi için olmak üzere iki farklı sıkma bölümüne sahiptir. Profesyonel sıkma aleti her iki bölümü de farklı basınçta sıkacaktır.

Sıkma işleminden sonra, sıkmalı tip terminalin güvenli bir şekilde sıkıldığından emin olmak için kabloyu hafifçe çekerek sıkılığını test etmek iyi bir uygulamadır.

Bir sistemdeki tüm bileşenler arasında kabloları geçirirken ve bağlarken bu kablo geçişleriyle ilgili olarak dikkat edilmesi gereken bir dizi uygulama vardır. Her ne kadar doğru kablo tavsiyelerine uymuş olsanız da, kabloyla ilgili olarak sistemde sorunlara yol açabilecek bazı faktörler vardır.

Doğru kalınlıkta kablo kullanın ve gerekirse iki kat kablo kullanın:

Bu kitabın Teori bölümünde kabloların neden belirli bir kalınlıkta olması gerektiği ve kabloların çok ince olmasının olumsuz etkilerinin neler olduğu açıklanmıştır. Ancak, bir sistemin kablolaması yapılırken gerekli kablo kalınlığı mevcut olmayabilir veya bu kablo kalınlığının elde edilmesi zor olabilir. Ayrıca, çok kalın kablolarla manevra veya sıkı kıvrımlar yapılamayabilir. Bu gibi durumlarda, tek bir kablo yerine iki kablo kullanmakta sakınca yoktur. Birçok invertörün ve invertör/şarj cihazının tam da bu nedenle çift pozitif ve çift negatif terminali vardır.

Çift kablo kullanıldığında, her bir kablonun ayrı ayrı sigortalanması gerekebilir. Gereksinimler ülkeye ve uygulamaya göre değişebileceğinden, lütfen bu konuda yerel düzenlemelerinizi kontrol edin.

Diğer bir yerel gereklilik de her bir iletkenin tam yükü taşıyabilmesi olabilir. Bu durumda kabloların ikiye katlanması mümkün olmadığından, lütfen bu durumun sizin için geçerli olup olmadığını yerel yönetmeliklerden kontrol edin.

Kabloları mümkün olduğunca kısa tutun:

Akü ve invertör veya invertör/şarj cihazı gibi yüksek akım kabloları arasındaki uzunluğu mümkün olduğunca kısa tutmaya çalışın. Ancak, kurşun asit aküleri sızdırmaz olsa bile, elektronik ekipmanları doğrudan kurşun asit akülerin üzerine yerleştirmemeye dikkat edin.

Böylece çok kalın kablolar kullanmanıza gerek kalmaz. Aküler ne kadar yakın olursa kablo o kadar kısa ve ince olabilir.

Kabloların ısı ürettiğini unutmayın:

Kablo direnci nedeniyle, kablolar içlerinden akım geçerken ısı üretir. Kablo üzerindeki gerilim düşüşü ne kadar yüksek olursa o kadar fazla ısı üretilir. Örneğin, gerilim düşüşü %2,5 ise bu durum, kablodan 1000 W güç geçerse, bu gücün %2,5'inin ısı olarak dağılacağı anlamına gelir. Yani 1000 W yük için bu oran 25 W ısı anlamına gelir.

Üretilen bu ısının dağılabilmesi önemlidir.

Kablolar, örneğin kablo kanalı içerisine alınırsa ısı dağılamayabilir ve bunun sonucunda kablolar çok fazla ısınır. Bu durumda tek çözüm kablo kalınlığını artırmak ve hatta belki de iki katına çıkarmaktır.

Üst kısmı açık bir kablo kanalı kullanın. Alternatif olarak daha kalın kablolar kullanın. Böylece gerilim düşüşü daha az olur ve dolayısıyla daha az ısı üretilir. Bu konuda daha fazla bilgi için Akım, kablo direnci ve gerilim düşüşü bölümüne ve Kablo gerilim düşüşünün olumsuz etkileri bölümüne bakın.

Bir öneri de sistemi tam yükte çalıştırmak ve kabloları termal kamera ile kontrol etmek olabilir. Bu aynı zamanda gevşek kablo bağlantılarını veya iyi durumda olmayan sıkmalı tip terminalleri tespit etmenin iyi bir yoldur.

Kablolarda ekstra pay bırakın

Araç titreşimi göz önünde bulundurulduğunda, kabloların sıkı olması iyi bir şey değildir. Sıkmalı tip terminaller ve akü kutupları çok fazla stres altında olur ve zamanla gevşer. Buna iyi bir örnek, büyük bir akü grubu oluşturmak için aküler arasında yapılan kablo tesisatıdır. Birbirine bağlanan kablolarda biraz gevşeklik yoksa ve aküler tamamen hareketsiz olmayabilirse akü terminalleri veya kablo terminalleri üzerinde çok fazla baskı olur ve sonunda bunlar gevşer veya hasar görür.

Gerilim azaltıcı kullanın

kalın kablolar ağır olduğundan, kalın bir kablonun tüm ağırlığının invertör, invertör/şarj cihazı veya akü bağlantısından tamamen sarkmasına izin vermeyin. Özellikle kurulumun titreşime maruz kaldığı durumlarda bu önemlidir. Gerginlik azaltıcılar veya kablo montaj braketleri kablonun ağırlığını alır.

Sigorta nasıl çalışır?

Üç tür sigorta mekanizması vardır:

"Tek seferlik" sigorta:

Geleneksel olarak sigorta, üzerinden kabul edilemeyecek kadar yüksek bir akım geçer geçmez eriyen bir tel veya metal şerit içerir. Sigortadaki tel eridiğinde elektrik devresi kesilir ve devreden daha fazla akım geçmez. Sigorta attıktan sonra devrenin tekrar çalışır hale gelmesi için yeni bir sigorta ile değiştirilmesi gerekir. Bu sigortalar tek kullanımlık sigortalardır. Attıktan sonra tekrar kurulamazlar. Yeni bir sigorta ile değiştirilmeleri gerekir.

Eski haline getirilebilir (veya otomatik) sigorta:

Diğer bir sigorta türü de genellikle devre kesici veya minyatür devre kesici (CB veya MCB) olarak adlandırılan otomatik sigortadır. Bu cihazlar yüksek akım algılandığında akım geçişini keser. Bazen yüksek akım olayı geçtikten sonra yeniden bağlanırlar veya manuel olarak tekrar kurulmaları gerekir. Geleneksel sigortalar gibi değiştirilmeleri gerekmez.

Bu sigortaların termal veya manyetik olmak üzere 2 çalışma prensibi vardır ya da bunların birleşimi kullanılır:

DC sigortalarının konumu:

Bir aküye bağlanan her tüketicinin sigortalanması gerekir. Sigorta pozitif kabloya yerleştirilir. Her bir tüketicinin ayrı bir sigortası olmalıdır. Ekipmanın güç değeri ne kadar büyük veya küçük olursa olsun, bu durum geçerlidir. Aküler yangına yol açabilecek çok yüksek akımlar üretebilir. Tüketici bir arıza geliştirir ve dahili olarak kısa devre yaparsa çok büyük bir akım geçer ve yangın tehlikesine yol açabilir. DC devresi genellikle ana akü sigortası içerir ve daha sonra bireysel tüketicilere ayrılır. Her tüketicinin ayrı bir sigortası vardır.    

AC devre kesicilerinin konumu:

Devre kesiciler genel şebekenin ve/veya jeneratörün panoya giriş noktasının yakınında bulunur. AC kesicisi akım taşıyan iletkene veya hem akım taşıyan hem de nötr iletkene yerleştirilir. Tek veya çift kutuplu devre kesiciler kullanılır. Genellikle her AC beslemesi için bir ana devre kesici bulunur ve ardından besleme çeşitli gruplara ayrılır. Her grupta, bir grup AC tüketicisini koruyan bir devre kesici bulunur.

PV panel dizisi için devre kesicilerinin konumu:

PV panel dizisi ile güneş enerjili şarj cihazı arasına sigorta yerleştirilmesi gerekir. Lütfen yerel yetkililere danışın. Düzenlemeler, uygulamaya ve ülkeye bağlı olarak değişir.

Sigorta tutucuları

Sigortaların sigorta tutucularına yerleştirilmesi gerekir. Sigorta tutucu sigortayı güvenli bir şekilde yerinde tutar. Bu bileşenler bazı durumlarda elektrik yalıtımı da sağlar. Devre kesiciler genellikle DIN rayına monte edilir. Sigortalar ve devre kesiciler genellikle bir şalt panosunda, tercihen bir muhafazanın içinde bulunur.    

Sigorta değerleri ve doğru sigortanın nasıl seçileceği:

Sigorta seçerken 4 seçim kriteri vardır: ·      

Devreye ve o devredeki ekipmanların güç tüketimine uyacak doğru sigortayı seçmek önemlidir. Sigortanın derecesi sigorta üzerinde gösterilir veya sigortanın veri sayfasında veya teknik özelliklerinde bulunabilir.    

Akım değeri

Bir devrede sadece bir tüketici varsa sigortanın o tüketicinin akım derecesine veya kablonun akım derecesine (hangisi daha düşükse) uygun olması gerekir. Bir devrede birden fazla tüketici varsa sigortanın devredeki kabloların akım derecesine uyması gereklidir.  

Voltaj sınıfı

Sigorta gerilimi, sistemde beklenen maksimum gerilime eşit veya daha büyük olmalıdır. Sigortanın gerekli tür, DC ve/veya AC için özel olarak derecelendirilmiş olması gerekir. Çoğu DC sigortası 12 ve 24 V için uygundur, ancak 48 V ve üstü için uygun olmayabilir. Lütfen tüm sigortaların veya devre kesicilerin hem AC hem de DC devrelerinde kullanılamayacağını unutmayın. Sigorta hem AC hem de DC için kullanılabiliyorsa AC gerilimi genellikle DC geriliminin derecelendirmesinden daha yüksektir. Ayrıca, devre kesicilerin tek yönlü olmayabileceğini aklınızda bulundurun. Dolayısıyla, DC için devreye hangi yönde bağlandıkları önemlidir.    

Hız

Sigortanın hızı, arıza akımı oluştuğunda sigortanın açılması için geçen süredir. Bu süre; sigortanın malzemesi, mekanizması, akımı ve sıcaklığı ile belirlenir.    

Yavaş ve hızlı atan sigortalar vardır:

Sigorta elemanı hız aralığı:

Sigortaların işaretleri

Sigortalarda, derecelerinin ne olduğuna dair işaretler bulunur. Ancak bilgiler eksik olabilir. Bu durumda daha fazla bilgi edinmek için iyi bir kaynak, sigortanın teknik özellikleridir. Bu bilgilere internetten veya sigorta tedarikçinizden kolayca erişebilirsiniz.

Sigorta türlerine genel bakış:

Aküyü (veya akü grubunu) elektrik devresinin geri kalanından ayırmak için akü ayırıcı kullanılabilir. Bu bileşen, bir DC kaynağını veya DC tüketicisini elektrik devresinden ayırmak için de kullanılabilir.

Bir aküyü veya DC tüketicisini elektrik devresinden ayırmak, sistemin belirli bir süre kullanılmayacağı durumlarda veya sistem bakımı için kullanışlıdır.   Kesme şalteri seçerken her zaman şalterin tam yük altında sistemde beklenebilecek akımlara göre derecelendirildiğinden emin olun.

Akü izolasyonu için kurallar ve yönergeler farklı ülkelerde değişiklik gösterir, ancak akü izolasyonu gerekiyorsa yalnızca pozitif akü kablosunun bağlantısının kesilmesi önerilir.

Kesme şalteri eklemek gerekli bile olmayabilir. DC sisteminde mutlaka ana sigorta bulunmalıdır. Sigortanın çıkarılması durumunda devre kesilir. Dolayısıyla, sistemde bakım yapılması veya akünün değiştirilmesi gerektiğinde, ana sigortanın çıkarılması aküyü sistemin geri kalanından ayırmak için yeterli olacaktır.  

Her zaman kaliteli kesme şalteri kullanın. Kesme şalteri devre direncine dahil edilmelidir. Düşük kaliteli bir şalterin direnci daha yüksek olur. Bu da gerilim düşüşünü artırabilir ve sistem sorunlarına yol açabilir.

Kesme şalterleri belirli bir gerilim ve sürekli akım (DC akım olduğundan emin olun) için derecelendirilir ve genellikle 5 dakikalık bir akım ve birkaç saniyelik tepe akımı için de derecelendirilir.

Bazı kesme şalterleri, akımı (özellikle DC akımı) kesmek için tasarlanmamıştır ve bazı akü şalterleri yük altında kesme yapamaz. Lütfen kesme şalterinin teknik özelliklerine bakın.

Kesme şalteri türleri:

Victron Energy Battery Switch ON/OFF 275A.

Yüksek akımlı DC MCB.

NH sigorta tutucuları devre kesici olarak kullanılabilir.

Birden fazla invertörlü veya invertör/şarj cihazlı sistemler

Her ünite için aynı tip sigorta kullanılarak her ünite ayrı ayrı sigortalanmalıdır. Böylece, her DC yolu aynı dirence sahip olur.

Sistemin tamamı için tek bir büyük devre kesici veya sigorta kullanmaktan kaçının. Tek bir invertör/şarj cihazındaki kısa devre veya başka bir arıza nadiren büyük sigortayı attıracak kadar düşük bir dirence sahip olur. Sigorta atmazsa akım tehlikeli derecede yüksek bir seviyede geçmeye devam eder ve potansiyel olarak invertör/şarj cihazının iç veya dış kablolarına zarar verir.

Zorunlu olmamakla birlikte, sistemde sürekli bir negatif DC bağlantısının tutulması ve sadece her bir invertör/şarj cihazının pozitif DC bağlantısının anahtarlanması, korunması veya sigortalanması tercih edilir. Bu tercih, özellikle birden fazla üniteye sahip sistemlerde (paralel, bölünmüş veya üç fazlı) DC negatif yolundaki gevşek bir bağlantıda sorun gidermenin zorluğundan kaynaklanır.

Ancak, bazı tesisatlarda DC negatifin sigorta veya devre kesici ile korunmasını gerektiğinden, sürekli negatif bağlantı gerekli değildir.

Akım geçişini ölçmek için sisteme bir şant eklenir ve bu şant, sistem izleme ve akü şarj durumu hesaplamaları için kullanılır.

Şant, akımı ölçmek için kullanılan dirençli bir elemandır. Şanttan akım geçtiğinde, akımla orantılı küçük bir gerilim düşüşü oluşur. Bu gerilim düşüşü daha büyük akımlarda artar ve daha küçük akımlarda azalır. Akım geçişi tersine dönerse gerilim düşüşü polariteyi tersine çevirir. Şant üzerindeki gerilim düşüşü ölçülerek akımın miktarı ve yönü belirlenebilir. Bu bilgi, akünün şarj durumunu hesaplamak için aküye ne kadar akım girdiğini veya aküden ne kadar akım çıktığını belirlemek için kullanılabilir.

Bir şantın, 500 A ve 50 mV gibi akım ve gerilim derecesi vardır. Bu değer, şanttan geçen 500 A akımın şant üzerinde 50 mV (0,05 V) gerilim düşüşüne yol açacağını gösterir.

Şant, sistemin birleşik tüketicilerine akacak maksimum DC akımı için derecelendirilmelidir.  

Örnek: Aküye bağlı bir invertörün maksimum akımı, invertörün tepe derecesine eşittir. 12 V gerilimde 6000 W tepe gücüne sahip 3000 VA invertör, 500 A akım çeker.

Victron SmartShunt'ın 500 A, 1000 A ve 2000 A 50 mV versiyonları mevcuttur. Victron BMV akü monitörü; 500 A, 50 mV şant ile birlikte gelir. Bu şant yetersizse daha büyük bir şanta yükseltmeniz gerekir. Victron 500 A, 1000 A, 2000 A ve 6000 A seçeneklerinde 50 mV şantlar sunar. Farklı gerilim veya akım derecelerine sahip bir şant kullanırken BMV akü monitörü ayarlarında şant parametrelerini ayarladığınızdan emin olun.

Güvenlik gerekçesiyle, şant tipik olarak negatif kabloya yerleştirilir. Bu eleman, akü grubundan veya akü grubu barasından önceki son bileşen olmalıdır. Tüm DC tüketicileri ve beslemeleri şanttan sonra bağlanmalıdır. Şantın bir sisteme doğru şekilde bağlanması için sağdaki şemaya göz atın.

Şantlar, belirli bir DC tüketicisini veya beslemesini ölçmek gibi amaçlarla sistemde başka bir yere de yerleştirilebilir. Bu şantlar genellikle akım ölçere bağlanır.

Şantın yanlış yerleştirilmesi, özellikle akü ile invertör/şarj cihazları arasındaki yolun uzun olduğu büyük sistemlerde sorunlara yol açabilir. Çevrim sırasında, şantın yakınındaki invertör/şarj cihazı daha uzaktaki bileşenlere kıyasla daha düşük bir DC gerilimi "görür". Diğer taraftan, şarj ederken, şantın yakınındaki aküler daha uzaktaki bileşenlere kıyasla daha düşük bir DC gerilimi "görür". Aşağıdaki resimlere bakın.

Bu durumu çözmek için şantı pozitif kablodan uzaklaştırın (bu ideal değildir) ya da kendi şarj durumunu oluşturarak şant ihtiyacını ortadan kaldıran akıllı aküler kullanmayı değerlendirin.

Şant yanlış yerleştirilmiştir.

Şant doğru yerleştirilmiştir.

Akıllı aküler kullanılmıştır ve şant gerekli değildir.

Birden fazla invertör/şarj cihazı birbirine bağlanarak büyük bir invertör/şarj cihazı veya 3 fazlı bir invertör/şarj cihazı oluşturulabilir. Bu üniteler birbiriyle iletişim kurarak birlikte büyük bir invertör/şarj cihazı olur. Hepsinin aynı akü grubuna bağlanması gerekir. Bu tür bir sistemin bağlantısını yaparken akü kablolarıyla ilgili bazı önemli hususlar vardır.  

Doğru çalışma için her bir ünitenin tam olarak aynı gerilimleri alması çok önemlidir. Bunu sağlamak için akü grubundan her bir üniteye veya baradan her bir üniteye giden DC yolunun tamamen aynı olması gerekir.  

Ayrı üniteler arasındaki kablo kalınlığı veya kablo uzunluğu arasında fark olursa bu ünitelerin gerilimleri arasında da fark olur.  

Gerilim farkı, akım farkı demektir. Gerilimi daha düşük olan ünitenin güç elektroniğinden daha yüksek akım geçer. Invertörün/şarj cihazının aşırı yüklenmesi bu akımın miktarına göre tetiklenir. Bu nedenle, her bir invertörün sağladığı güç aynı olsa da, daha düşük gerilime sahip ünitenin üzerinden daha büyük bir akım geçer ve bu ünite diğer ünitelerden önce aşırı yüke girer. Bir ünite aşırı yüke girdiğinde tüm sistem çalışmayı durduracağından, sistemin toplam invertör gücü artık daha az olur. Kötü kablo tesisatına sahip bir ünite, sistemin tamamının performansını etkiler.  

Dengeli bir sistem elde etmek adına akü grubundan veya baralardan gelen her ünite için aynı tipte, kesitte ve uzunlukta kablo kullanmanız gerekir. Ayrıca, tüm kablo pabuçlarının aynı olduğundan ve tüm bağlantıların aynı tork değerleriyle sıkıldığından emin olun. Akü grubu ile invertör/şarj cihazları arasında bara güç kutupları kullanmayı değerlendirin.  

Sigortaları tesisata yerleştirirken faz başına yalnızca bir DC sigorta kullanmayı değerlendirin. Tek bir büyük sigorta mevcut değilse ünite başına bir sigorta kullanın, ancak tüm bu sigortaların tamamen aynı olduğundan emin olun.  

Bir sistemin doğru kablolanıp kablolanmadığını kontrol etmek veya kablolama sorunlarını gidermek için aşağıdaki adımları izleyin:

Alternatif olarak bara veya akü grubundaki gerilimi ölçebilir ve bunu her bir ünitenin akü terminallerinde ölçtüğünüz gerilimlerle karşılaştırabilirsiniz. Tüm bu gerilim değerleri aynı olmalıdır.  

Paralel ve 3 fazlı sistemler hakkında daha fazla bilgi için şu sayfaya göz atın: https://www.victronenergy.com/akım taşıyan/ve.bus:manual_parallel_and_three_phase_systems.

Bu sistemlerde bara kullanmanız gerekir, ancak tüm ekipmanların baraya nasıl ve hangi sırayla bağlandığı yine de önemlidir. İnvertörün/şarj cihazlarının ve güneş enerjili şarj cihazlarının baralara dönüşümlü olarak bağlanması önemlidir. Bunun nedeni, baralardan geçen akım geçişinin düşecek olmasıdır. Basitçe söylemek gerekirse güneş enerjili şarj cihazından baraya giren akım kısa bir yoldan doğrudan invertöre veya aküye gidebilir. Bu akımın, baranın tamamı boyunca ilerlemesine gerek yoktur. Bu da yerel "trafiği" düşük tutar.

Bara üzerinden akım geçişi.

Tüm invertörleri/şarj cihazlarını bir tarafta ve güneş enerjili şarj cihazlarını diğer tarafta bulundurmayın.

İnvertör/şarj cihazları ile güneş enerjili şarj cihazlarını karışık olarak kullanın.

Sistemde ayrı aküler varsa bunları da invertör/şarj cihazları ve güneş enerjili şarj cihazları ile karıştırın.

Gerilim algılama, akü şarj cihazı özelliğidir. Ünitedeki gerilim ile akü terminallerindeki gerilim arasındaki farkı ölçerek çalışır. Bir fark tespit edilir edilmez, şarj sırasında kablo kayıplarını telafi etmek için şarj gerilimi artırılır. Bu durum, akülerin her zaman doğru gerilimle şarj edilmesini sağlar. Bu özellik genellikle sadece 1 V düzeyine kadar olan gerilim kayıplarını telafi eder. Sistemdeki kayıplar 1 V üstü olursa (yani pozitif bağlantı üzerinde 1 V ve negatif bağlantı üzerinde 1 V) akü şarj cihazı, güneş enerjili şarj cihazı veya invertör/şarj cihazı şarj gerilimini gerilim düşüşü 1 V ile sınırlı kalacak şekilde azaltır. Bunun nedeni, kayıpların 1 V üstü olması durumunda akü kablolarının çok ince olması ve büyük bir akım taşıyamaması nedeniyle şarj akımının azaltılmasının gerekmesidir.

Gerilim algılama, diyot bölücü kullanıldığında gerilim kayıplarını telafi etmek için de kullanılabilir. Diyot bölücü, diyot üzerinde 0,3 V'luk bir gerilim düşüşü oluşturur.

İnvertör/şarj cihazı veya büyük şarj cihazları gibi bazı Victron ürünlerinde dahili gerilim algılama özelliği bulunur. Güneş enerjili şarj cihazları ve Akıllı akü şarj cihazları gibi diğer ürünler için Akıllı Akü Algılama eklemeniz gerekir.

Üründe gerilim algılama (V-sense) terminali varsa V-sense terminalinden doğrudan akünün pozitif ve negatif terminallerine iki kablo bağlanabilir. 0,75 mm² kesitli bir kablo kullanın.  

İnvertörde/şarj cihazında VE.Bus Smart güvenlik cihazı varsa gerilim algılama işini donanım kilidi üstleneceğinden, gerilim algılama kablolarının olması gerekmez. VE.Bus Smart güvenlik cihazı hakkında daha fazla bilgi için şu sayfaya göz atın: https://www.victronenergy.com.tr/accessories/ve-bus-smart-dongle.

Güneş enerjili şarj cihazı veya Akıllı şarj cihazı kullanılması durumunda aküye Akıllı Akü Algılama bağlayın ve VictronConnect uygulamasını kullanarak Akıllı Ağ kurun.  Akıllı Akü Algılama hakkında daha fazla bilgi için şu sayfaya göz atın: https://www.victronenergy.com.tr/meters-and-sensors/smart-battery-sense.   

DC güneş enerjili şarj cihazlı Enerji Depolama Sisteminde (EDS) gerilim algılama

Sadece DC güneş enerjili şarj cihazları içeren (şebeke beslemeli invertörsüz) bir EDS sisteminde (Enerji Depolama Sistemi), invertör/şarj cihazı devre dışı bırakılır. Bunun nedeni, güneş enerjili şarj cihazının aküyü şarj etmesi ve fazla güneş enerjisinin şebekeye geri beslenmesidir. Bu işlem GX cihazı tarafından kontrol edilir. Bunun mümkün olması için GX cihazı güneş enerjili şarj cihazını invertör/şarj cihazının DC geriliminden daha yüksek bir DC gerilimine ayarlayacaktır.  

Akü dolmaya yaklaştığında, akü gerilimi invertör/şarj cihazının DC geriliminden biraz daha yüksek olur. Bu, invertörün/şarj cihazının bu "aşırı gerilimi" düşürmesi için bir "işarettir". Bunu şebekeye güç besleyerek yapar. 48 V bir sistemde bu aşırı gerilim 0,4 V olarak, 24 V bir sistemde ise 0,2 V olarak ayarlanır.  

Bu işlemin düzgün çalışması için akünün güneş enerjili şarj cihazından doğru gerilimi alması son derece önemlidir. Sistemde gerilim düşüşüne yol açabileceğinden, DC kablolarının, sigortalarının ve bağlantılarının tasarımı ve yerleştirilmesi konusunda özellikle dikkat edilmelidir.  

Gerilim düşüşü, invertörün/şarj cihazının şebekeye güç besleyebilmesi için ihtiyaç duyduğu "aşırı gerilimi" azaltabilir.  

100 A güneş enerjili şarj cihazı, iki adet 1 metre uzunluğunda 35 mm² kablo ve 150 A sigorta içeren bir EDS sistemi örneği:

Çözüm, otomatik gerilim düşüşü telafisine (gerilim algılama) sahip bir güneş enerjili şarj cihazı kullanmaktır. Bunun sonucunda, güneş enerjili şarj cihazının çıkış gerilimi artan akımla birlikte hafifçe artar. Ancak güneş enerjili şarj cihazının gerilim algılama özelliği yoksa güneş enerjili şarj cihazını doğrudan invertöre/şarj cihazına bağlamak en iyisidir.

Güneş panellerinin aküye doğrudan bağlanmasına izin verilmez. Güneş panelleri ile aküler arasına güneş enerjili şarj cihazı yerleştirilmelidir. Güneş enerjili şarj cihazı, yüksek güneş paneli gerilimini akü şarjı için uygun bir gerilime dönüştürür. Bir güneş paneli doğrudan aküye bağlanırsa akü zarar görür.  

Güvenlik:

Yerel düzenlemelere bağlı olarak PV panel dizisi ile güneş enerjili şarj cihazı arasına bir sigorta, devre kesici, RCD veya GFCI takılması gerekebilir.

MC4 konektörler:

Güneş panellerini güneş enerjili şarj cihazına bağlamak için güneş paneli çoğu durumda özel su geçirmez konektörlere sahip olur. Bunlar genellikle MC4 konektörlerdir. Bu konektörler erkek konektör ve dişi konektör olmak üzere 2 çeşittir.  

Erkek konektör güneş panelinden gelen pozitif kabloya, dişi konektör ise negatif kabloya bağlanır.  

Güneş enerjisi kablolarının yeterince uzun olmaması durumunda, uzatma kablosu kullanılması gerekir. Uzatma kablosunda genellikle önceden monte edilmiş MC4 konektörler bulunur. Güneş enerjisi kablosunun bir ucunda erkek konektör ve diğer ucunda dişi konektör bulunur. Şunun gibi:

MC4 konektörler 4 mm² veya 6 mm² güneş enerjisi kablolarına bağlanabilir.  

Güneş enerjisi kablosu. Solda erkek MC4 konektör ve sağda dişi MC4 konektör görülmektedir.

Güneş enerjisi kablosu tipleri:

Güneş enerjisi kablosu özel bir kablodur. Çok sağlam bir kablo olan bu kablo, güneş paneli kurulumlarında dış mekanda kullanım için tasarlanmıştır. Toza, eskimeye ve UV ışınlarına dayanıklıdır ve kalaylı bakır tellere sahiptir.

Otomotiv veya denizcilik uygulamaları gibi küçük PV panellerine yönelik güneş enerjisi kablosu genellikle çift damarlı bir kablodur. Yine aynı durum bu kurulumlar için de geçerlidir. Kablonun UV dereceli olması ve kalaylı bakır tel damarlara sahip olması gerekir.

Otomotiv veya denizcilik uygulamaları gibi küçük PV panellerine yönelik güneş enerjisi kablosu genellikle çift damarlı bir kablodur. Yine aynı durum bu kurulumlar için de geçerlidir. Kablonun UV dereceli olması ve kalaylı bakır tel damarlara sahip olması gerekir.

Kablo kalınlığı:

Güneş enerjisi kablosunun kablo kalınlığı, güneş panellerinin boyutuna ve gerilim değerine bağlıdır. Bu da, akımı ve dolayısıyla kablo kalınlığını belirler. Bu konuda daha fazla bilgi için lütfen Kablo seçimi bölümüne bakın.

Güneş paneline bağlama:

Güneş enerjili şarj cihazları MC4 konektörlü veya PV tarafında vidalı konektörlü olmak üzere iki model olarak satılır. Güneş panelinin arkasından görüldüğü şekilde, güneş paneline şöyle bağlanırlar:

MC4 konektörlü güneş enerjili şarj cihazı.

Vidalı konektörlü güneş enerjili şarj cihazı.

Bazı durumlarda, güneş paneline takılı kablo bulunmaz. Bu durumda kabloları kendiniz takmanız gerekecektir. Bunu yapmak için panelin arkasındaki bağlantı kutusunu açın ve kabloları buraya bağlayın. MC 4 konektörlü ya da konektörsüz güneş enerjisi kabloları kullanabilirsiniz. Güneş panelini doğrudan güneş enerjili şarj cihazına bağlıyorsanız kurulum bu şekilde görünecektir:

MC4 konektörleri kullanmadan güneş enerjili şarj cihazını güneş paneline bağlama.

Güneş paneli bağlantı kutusu.

Güneş paneli dizisi:

Birçok güneş enerjisi kurulumunda, bir güneş paneli yeterli değildir. Bu durumda, güneş panelleri veya fotovoltaik (PV) panel dizisinin oluşturulması gerekir. Bir güneş paneli dizisi, birbirine bağlı birden fazla güneş paneli içerir.  

Güneş panellerini seri bağladığınızda gerilim artarken paralel bağladığınızda akım artar. Aynı durum ayrı ayrı akülerle akü grubu oluştururken de geçerlidir.  

MC4-Y - 1 erkek ve iki dişi.

MC4-Y - 1 dişi ve 2 erkek.

Seri bağlı güneş paneli dizisi.

Paralel bağlı güneş paneli dizisi.

Seri/paralel bağlı güneş paneli dizisi.

200 W güneş paneli dizisi.

200 W güneş paneli dizisi.

400 W güneş paneli dizisi.

Panellerin seri bağlandığı dizi gerilimi örneği:

12 V güneş panelinin özelliklerine baktığınızda, Voc'nin yaklaşık 22 V olduğunu görürsünüz. 75/15 MPPT güneş enerjili şarj cihazı için güneş enerjisi gerilimi 75 V kadar yüksek olabilir. Bu, seri olarak en fazla 3 x 12 V panel bağlamanıza izin verir.

Farklı akü gerilimlerinde MPPT şarj akımı hakkında not:

Örnek: 75/15 MPPT güneş enerjili şarj cihazı için akım değeri 15 A olur. Bu, akünün içine giden akımdır. Bu, 12 V akü ile bağlı olması durumunda, aküye 24 V'luk aküden elde edilecek güçten daha az güç çekeceğiniz anlamına gelir.

Bir güneş paneli dizisi tasarlamanıza ve bunu doğru güneş enerjili şarj cihazıyla eşleştirmenize yardımcı olmak için:

Victron MPPT boyutlandırma hesaplayıcısını kullanın. Bkz. ttps://www.victronenergy.com.tr/solar-charge-controllers.